درباره ما
گزارش حضور نماینده انجمن جامعهشناسی ایران در هفدهمین کنفرانس دوسالانه ازرک
سهشنبه، 15 آبان 1386
بنا به پیشنهاد آقای دکتر محمد توکل رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران و تصویب هیات مدیره انجمن جامعه شناسی ایران، در خواست عضویت و همکاری انجمن با ازرک (AASSREC) به این شورا ارائه شد و آقای دکتر سید حسین سراج زاده، عضو هیات مدیره و دبیر انجمن، به عنوان نماینده انجمن جامعه شناسی ایران، در هفدهمین کنفرانس دوسالانه ازرک که از 15 تا 18 مهر 1386 (27 تا 30 سپتامبر 2007) در شهر ناگویای ژاپن برگزار شد شرکت کرد. در خواست عضویت انجمن در جلسه کمیته اجرایی ازرک در 27 سپتامبر بررسی شد و پس از توضیحات نماینده انجمن درباره موقعیت انجمن جامعه شناسی ایران، به اتفاق آراء تصویب شد. مطلب زیر گزارش کوتاهی است که دکتر سراج زاده درباره ازرک و کنفرانس امسال آن ارائه کرده است.
درباره ازرک: انجمن آسیایی شوراهای پژوهشی علوم اجتماعی (Association of Asian Social Science Research CouncilsAASSREC) سازمانی است متشکل از شوراهای پژهشی علوم اجتماعی کشورهای آسیایی که در سال 1355 (1976) با حمایت یونسکو تاسیس شد و هدف آن تقویت موقعیت علوم اجتماعی در کشورهای آسیایی و بهره مندی برنامه های توسعه اقتصادی-اجتماعی این کشورها از دیدگاه های نظری و تحلیلی این علوم برای پرهیز از یک جانبه نگری اقتصادی بود. در نزد بنیان گذاران ازرک در گسترش همکاری های علمی و پژوهشی رشته های علوم اجتماعی در منطقه توجه و تاکید خاصی بر ویژگی ها و قابلیت های بومی وجود داشته است، به طوری که دکتر یوگش اتال (Yogesh Atal, 2005: 22) بنیان گذار و اولین دبیرکل ازرک در سخنرانی افتاحیه خود در سی امین سالگرد ازرک گرایش به "بومی سازی" (Indiginization) و "ایجاد هویت آسیایی (Asian identity) برای علوم اجتماعی" را از زمینه ها و انگیزه های اصلی شکل گیری ازرک می داند[1]. در شکل گیری ازرک علمای علوم اجتماعی ایران که در آن سال ها عمدتا در موسسه تحقیقات اجتماعی و دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران فعالیت می کردند مشارکت فعالی داشتند و اولین کنفرانس دوسالانه ازرک با هدف بررسی و تصویب اساسنامه ازرک در سال 1976 در تهران برگزار شد و آقای دکتر غلامعباس توسلی به عنوان معاون دبیرکل ازرک انتخاب شدند. از آن پس برای ایجاد هماهنگی بین اعضا برای تقویت علوم اجتماعی و تحلیل و بررسی مسائل اجتماعی که کشورهای عضو درگیر آن هستند، ازرک کنفرانس های دو سالانه ای در کشورهای عضو تشکیل داده است که به دلیل ضعیف شدن رابطه کشور ایران با آن سازمان به جز کنفرانس اولیه هیچ کنفرانس دیگری در تهران تشکیل نشده است. در حال حاضر در حال حاضر، 13 کشور شامل استرالیا، اندونزی، ایران، بنگلادش، تایلند، کره جنوبی، کره شمالی، جین، ژاپن، سریلانکا، فیلیپین، مالزی، و ویتنام اعضای ازرک هستند و کشورهای پاکستان، تایوان، کامبوج و لائوس هم در کنفرانس امسال به عنوان ناظر دعوت شده بودند. برخی از موضوعات کنفرانس هایی که تا کنون ازرک برگزار کرده است عبارتند از:
· بوروکراسی و توسعه ملی و نقش علوم اجتماعی در اجرا و ارزیابی طرح های توسعه (بانکوک، 1977)
· بومی سازی علوم اجتماعی (مانیل، 1979)
· مسائل شهر نشینی در آسیا و اهداف و جالش های علوم اجتماعی در آسیا در دهه 1980 (بانکوک، 1981)
· چشم اندازهای توسعه علوم اجتماعی در آسیا (سیدنی، 1983)
· جوانان و جامعه و علوم اجتماعی و دولت (اندونزی، 1985)
· چشم اندازهای فرهنگی به توسعه اقتصادی (نیوزیلند، 1989)
· چشم اندازهای علوم اجتماعی به توسعهمنابع انسانی و برنامه ریزی آموزشی (مانیل، 1991)
· توسعه پایدار و محیط زیست (ژاپن، 1993)
· آثار بومی تغییرات جهانی با تاکید بر توسعه اجتماعی و تاملاتی درباره اخلاق زیستی در زمینه فرهنگی آاسیا – اقیانوسیه (دهلی، 1995)
· جهانی شدن و فرهنگ های محلی و فقر و موضوعات زیست محیطی در کشورهای آسیایی (چین، 1997)
· مواجهه با ارزش های جهانی در چشم انداز جهانی شدن (سئول، 1999)
· جهانی شدن و اثر آن بر منطقه آسیای دور (هانوی، 2001)
· جوانان در حال تحول: چالش های تغییرات نسلی در آسیا و خصوصی سازی و تخصیص منابع دولتی در آموزش عالی (استرالیا، 2003)
· چالش های بیکاری و اخلاق علم (دهلی نو، 2005)
· توسعه اقتصادی و مسائل محیط زیستی: چشم اندازهای علوم اجتماعی (ناگویای ژاپن، 2007)[2]
کنفرانس 2007: موضوع هفدهمین کنفرانس دوسالانه ازرک که از 15 تا 18 مهر 1386 (27 تا 30 سپتامبر 2007) در شهر ناگویای ژاپن برگزار شد "توسعه اقتصادی و مسائل زیست محیطی: چشم اندازهای علوم اجتماعی" بود. در جلسه اجرایی ازرک نامه درخواست انجمن جامعه شناسی برای به رسمیت شناخته شدن انجمن به عنوان نماینده کشور ایران در ازرک و نیز توصیه نامه آقای دکتر محمد توکل رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران مطرح شد و پس از پاسخگویی نماینده انجمن به سوالات کمیته درباره انجمن و جایگاه آن در ایران، این درخواست به اتفاق آراء تصویب شد. براساس نامه ای که دکتر جان بیتون (Jhon Beaton) دبیرکل ازرک ارسال کرده است انجمن جامعه شناسی ایران از اول ژانویه 2008 به عنوان نماینده کشور ایران، عضو پیوسته ازرک می باشد.
برنامه عادی کفرانس با سخنرانی رئیس AASSERC افتتاح گردید. سایر برنامه ها در سه روز به چهار صورت تنظیم شده بود: سه نشست ویژه ناهمزمان که هر کدام در سه روز برگزار شد، مقاله ها و گزارش های کشوری، دو نشست تخصصی همزمان، و نشست (سمپوزیوم) اصلی.
در اولین نشست تخصصی با عنوان "وضعیت کنونی مطالعات پیشگیری از بلایا" چند گزارش با عنوان های زیر ارائه شد: ویژگیهای منطقهای در ارتباط با سونامی (مطالعه موردی بندا آچه (Banda Aceh)در اندونزی)، موضوعات اصلی مربوط به سونامی و فرایند های بازسازی در بندا آچۀ اندونزی، پیشگیری از بلایای طبیعی در مناطق بندری مرکزی ژاپن، پیشگیری از بلایای طبیعی در بندرگاهها- محافظت از خط تامین مواد اولیه. در اکثر این گزارش ها با تحلیل کیفیت بلایای طبیعی رخ داده و شرایط زیست محیظی مخاطره آمیز ه بر اساس رویکردی چندرشته ای راهکارهای اجرا شده برای پیشگیری یا مواجهه موثر با بلایای طبیعی بررسی شد.
در صبح و بعد از طهر روز دوم کنفر انس نمایندگان هفده کشور شرکت کننده گزارش خود را با موضوع «مسائل زیستمحیطی و دانشمندان علوم اجتماعی» ارائه نمودند. براساس هماهنگی دفتر یونسکو در تهران گزارش ایران با عنوان « مسائل زیستمحیطی ایران : رویکرد علوم اجتماعی» توسط خانم شهلا لطیفی از دانشگاه شهید بهشتی ارائه شد. این گزارش در دو بخش تنظیم شده بود ، بخش اول به معرفی جغرافیای طبیعی و انسانی کشور می پرداخت و بخش دوم در سه قسمت آموزش، پژوهش و اجرایی، مهمترین مسائل محیط زیست ایران و پژوهش های انجام شده در این خصوص را مرور می کرد. در گزارش های کشوری، در حالی که کشورهایی مثل ژاپن و استرالیا بر برنامه های انجام شده در کشورهای خود برای جلوگیری از تخریب محیط زیست به دلیل طرح های توسعه اقتصادی و اجتماعی تاکید داشتند، محور مشترک گزارش سایر کشورها فقدان برنامه های موثر و تاکید دولت ها بر توسعه اقتصادی پرشتاب و پی آمدهای منفی آن برای محیط زیست بود.
صبح روز سوم دو نشست تخصصی همزمان با عنوان های "جهانی شدن و محیط زیست اجتماعی" و "صنعت و محیط زیست" برگزار شد. در این دو نشست مقاله هایی با عنوان های زیر ارائه شد: "مهاجرت بین المللی از و به تایلند"، "آنسوی مجادله توسعه و محیط زیست"، مدیریت زیست محیطی محلی برای بحرانهای اقلیمی"، "به سوی اطلاعاتی محیط زیستی در عصر جامعه خطر"، "رویکردی جهانی نسبت به راهحلهای زیستمحیطی"، توسعه تکنولوژی حفاظت از انرژی و کنترلزیست محیطی در ساخت و ساز""سنت ژاپنی و صنعت"
سمپوزیوم اصلی که مهمترین سخنرانان کنفرانس در آن به ایراد سخن پرداختند با عنوان "محیط زیست به مثابه یک نظام اجتماعی: رویکردی به مسائل زیست محیطی از دیدگاه علوم اجتماعی" با سه سخنران در بعد از ظهر روز سوم برگزار شد. در نخستین سخنرانی پرفسور هیروفومی اوزاوا (Hirofumi Uzawa) نظریه پرداز مشهور اقتصادی و نویسنده کتاب "تحلیل اقتصادی سرمایۀ مشرک اجتماعی"[3] در سخنرانی خود با عنوان "محیط طبیعی و سرمایۀ مشرک اجتماعی". به نظر او سرمایه عمومی اجتماعی یک عامل حیاتی برای هر جامعه است که شامل سرمایه طبیعی، زیساخت های اجتماعی، و سرمایه نهادی است. مفهوم سرمایه عمومی اجتماعی هم ناطر به ماهیت کاکردهای آن برای جامعه و هم چشم اندازهای مرتبط با آنهاست. پیام اصلی سخن او این بود که آنچه در ارتباط با محیط زیست اهمیت دارد این است که محیط زیست "به اندازه خود زندگی عزیز است" و "هیچ ثروتی مثل زندگی نیست".
دیگر سخنران اصلی سمپوزیوم، خانم مارگارت مک کین از دانشگاه دوک آمریکا بود که در سخنرانی خود با عنوان "رویارویی با محدودیت خای محیط زیست: درس هایی از زندگی مشترک" از تغییراتی شتابزده ای که در قوانین مالکیت در بسیاری از اقتصادهای دنیا ایجاد شده و به منابع طبیعی آسیب رسانده انتقاد کرد. او استد لال کرد که تجربه تاریخی رژیم های مالکیت مشترک که برای مدیریت منابع مشترک مورد استفاده قرار می گرفت برای سیاره م (زمین) که بیش از هر زمان دیگری فشرده شده است مناسب می باشد. او تجربه های خاصی از این دست را ارائه کرد و معتقد بود که برای طراحی حقوق مالکیت جدید برای منابع زیست محیطی باید تجربه های مربوط به مالکیت مشترک که در همه جوامع وجود داشته اند باید مورد استفاده قرار گیرند.
آخرین سخنران سمپوزیوم اصلی پرفسور تاک هیسا اواجی (Takehisa Awaji) پژوهشگر برجسته حقوق محیط زیست از شورای علمی ژاپن بود. پرفسور اواجی تجربه ژاپن را از منظر قرار داد و تاکید کرد که برنامه های محیط زیستی در حدی آماده و اجرا شوند که قربانیان و آسیب های محیط زیستی به وجود نیاید. او با استناد به عبارت "یک حقیقت ناخوشایند"[4] از الگور (Al Gore) اظهار داشت که گرم شدن جهانی فقط یک مسئله علمی یا سیاسی نیست بلکه در واقع یک مسئله اخلاقی است، بنابراین التزام دانشمندان به مسائل زیست محیطی باید براساس التزام اخلاقی آنان صورت گیرد. و آسیب موجب باید بگونه ای آاجرا شوند که کاهش قربانیان محیط زیستی مورد بحثاز ، به خصوص تجارب ژاپنی و نیز سایر و این اسسرمایه ردانست و مفاهیم مشترک در این سمپوزیوم کنفرانسهای محیط طبیعی و سرمایه اجتماعی، روبرویی با محدودیتهای زیستمحیطی، مسائل زیستمحیطی و نقش ژاپنیها، دیدگاههای منطقه آسیا ارائه شد.
درآخرین روز، دومین و سومین نشست ویژه برگزار شد. در دومین نشست با عنوان"محیط زیست و توسعه انسانی» در سه سخنرانی "برنامه بین المللی ابعاد انسانی دگرگونی جهانی محیط زیست"[5] معرفی شد. هدف این برنامه که توسط دانشگاه سازمان ملل اجرا می شود توسعه علوم انسانی و بسط دانش و بصیرت انسانی در بین سیاستمداران و شهروندان عادی است تا از این طریق در همکاری های بین المللی و فرایند های دموکراتیک، گزینه های و تصمیمات درستی در ارتباط با محیط زیست اتخاذکنند. آخرین نشست ویژه "محیط زیست و علوم اجتماعی: چالش و چشم انداز" نام داشت. این نست فقط یک سخنران داشت و او دکتر هرویوکی یوشی کاوا (Hiroyuki Yoshikawa)، رئیس سابق شورای علوم ژاپن بود که در سخنرانی خود با عنوان "دانشمندان در جامعه" بر دانش کاربردی و تعامل دانشمندان با دولت تاکید کرد و با ارائه مثال هایی از رابطه فعال دانشمندان ژاپنی با دولت زاپن در خصوص موضوعات محیط زیستی در ملی و بین المللی مدل مورد نظر خود را تشریح کرد.
حواشی کنفرانس و سفر:
· محل برگزاری کنفرانس دانشگاه ناگویا واقع در شهر ناگویا در مرکز ژاپن بود و بیشتر برنامه ها در دانشکده تحصیلات تکمیلی مطالعات زیست محیطی برگزار می شد.
· شورای علوم ژاپن برگزارکننده اصلی این کنفرانس بود و 16 سازمان علمی دیگر از آن حمایت می کردند. همچنین 34 موسسه و سازمان مختلف شامل موسسه های پژوهشی، دوایر دولتی ملی و محلی، بنیادهای مختلف خصوصی، چندین بانک و شرکت صنعتی حامیان مالی این کنفرانس بودند. این ترکیب نشان دهنده همکاری گسترده واحدهای علمی و پژوهشی و بخش های دولتی و خصوصی و سرمایه گذاری بخش خصوصی در فعالیت های علمی است.
· کنفرانس بسیار منظم برگزار شد و حتی چند دقیقه تاخیر در برگزاری بخش های مختلف وجود نداشت.
· شهر ناگویا یکی از مناطق صنعتی تجاری بزرگ ژاپن است که صنایع بسیاری از جمله واحدهای مرکزی کارخانه تویوتا در آن واقع است. با وجود این شهر از فاقد ترافیک و آلودگی های ناشی از آن بود. حمل نقل عمومی بسیار توسعه یافته و منظم و استفاده از دوچرخه بسیار متداول بود درحدی که در دانشگاه، در جلو در ورودی هر دانشکده و نیز در نقاط مختلف شهر از جمله جلو ایستگاه های مترو پارکینگ های دوچرخه ای وجود داشت که ده ها و صدها دوچرخه در آن پارک بودند.
· به نظر می رسد برنامه های زیست محیطی در زندگی روزمره جا باز کرده به طوری که علاوه بر الگوی استفاده از وسایل حمل نقل عمومی و دوچرخه سیستم تفکیک و بازیابی زباله هم در حد گسترده ای اجرا می شود، به طوری که در دانشگاه، فروشگاه ها و سایر اماکن عمومی چندین سطل زباله در کنار هم و برای انواع مختلف زباله وجود دارد و مردم هم با دقت به این تفکیک توجه دارند و آن را اعمال می کنند.
· در گفتگو با افرادی که با سابقه ازرک آشنا بودند همگی به نقش موثر کشور ایران در شکل گیری آن اشاره می کردند. نقشی که بعدا ادامه پیدا نکرد.
· پرفسور عبدالرحمن رئیس انجمن علوم اجتماعی مالزی که در این کنفرانس حضور داشت از خبر برگزاری جلسه بزرگداشت پرفسور حسین العطاس، جامعه شناس فقید مالزیایی، توسط انجمن جامعه شناسی ایران بسیار به وجد آمد و تشکر کرد.
[1] Atal, Yogesh (2005) The Beginning of AASSREC & 30 Years Hence from the Eyes of its Founder & First Secretary-general, in History and Profile of Association of Asian Social Science Research Councils, Manila: Philippine Social Science Councils, 17-28.
[2] برای آگاهی بیشتر رجوع شود به http://www.aassrec.org/index.htm)
[3] Economic Analysis of Social Common Capital (Cambridge University Press, 2005)
[4] “An Inconvenient Truth”
[5] The International Human Dimension Program on Global Environmental Change (IHDP)