درباره ما
دکتر قانعی راد: همایش ” کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران “، عرصهای دیگر برای گفت و گوی اصحاب علوم اجتماعی
دوشنبه، 30 مهر 1386
«هر علمی علاوه بر روشها و فنون،دارای دستگاههای نظری و مفهومی خاصی است که از مجموعهای از مفروضات، مفاهیم، مدلها، نظریهها و الگوها تشکیل شده است.این دستگاههای مفهومی در میان تمام عناصر علم، از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و به یک معنا قلب علم را تشکیل میدهد. بنابراین نظریه یا همان دستگاه مفهومی، به عنوان اساسیترین بخش هر دانش شایستگی آن را دارد که از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرد.»
دکتر محمدامین قانعیراد عضو هیأت مدیره انجمن جامعهشناسی ایران و دبیر علمی همایش "کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران" در بیان انگیزهها و اهداف انجمن در برگزاری این همایش، با ذکر این مقدمه، تأکید میکند که بر این اساس، برای توسعه دانش جوانی مثل علوم اجتماعی در ایران، بحث و بررسی پیرامون وضعیت نظریات آن از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این متخصص حوزه جامعهشناسی علم از دو دیدگاه کلی موجود در میان اصحاب علوم اجتماعی در این زمینه یاد میکند؛ نخست، دیدگاهی که ابداع مفهومی و نظری را تنها راه توسعه علوم اجتماعی در کشور میداند و دیگری باور به این مسأله که جامعهشناسی به عنوان یک علم، دارایمفاهیم و نظریاتی است که ارتباط چندانی با حوزه جغرافیایی مطالعه نداشته و به صورت یکسانی در همه جوامع قابلیتبهکارگیری دارند. به تعبیر دیگر، مدافعان نظر دوم، برکاربرد و اعمال نظریههای عمومی جامعهشناسی تاکید داشته و تنها راه ارتباط جامعهشناسی با قلمروی جغرافیایی را در انتخاب مسائل و موضوعاتمیدانند و درخارج از این حد، معتقدند که وابستگی جامعهشناسی به زمینه، به تهی شدن این علم خواهد انجامید.
وی معتقد است که در چنین شرایطی، این دیدگاههای متضاد بایدبه طور مستدل مورد طرح،ارزیابی و نقد قرار گیرندو بدیهی است که انجمن جامعهشناسی به عنوان یک انجمن فراگیر، باید در راستای اهداف خود، عرصههایی را برای گفتوگو در این زمینه فراهم کند.
قانعیراد در گفت و گو با خبرنامه انجمن جامعهشناسی ایران، در زمینه برگزاری همایش کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران همزمان با مجمع عمومی آتی انجمن، گفت: کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران در شکلدهی به فرآیندهای تحول جامعهشناسی در کشور تأثیرگذار است؛ چنانچه در تاریخ هفتاد ساله جامعه شناسی در این کشور، مناقشههای متعددی در خصوص ابعاد مقولهای و مفهومی این دانش دیده شده است. یکی از این مناقشهها که در جریان استقرار و مشروعیت دانش اجتماعی در ایران مطرح شده، تناسب مفهومی این معرفت و دانش با قلمروهای مطالعاتی خود است. در این خصوص، به نظر برخی از محققان اجتماعی، جامعهشناسی ایران به لحاظ نظری دچار نوعی بیهویتی شده و اکنون بررسی ریشهها، مکانیزمها و عواملی که در ساختن این بیهویتی نظری موثر بودهاند، امری ضروری است. از سوی دیگر، برخی نیز از نوعی ”آشفتگی نظری“ و ”آنومی جامعهشناختی” در کارهای نظری در ایران سخن میگویند. در این میان، این دیدگاه وجود داردکه جامعهشناسی در ایران دارای "استقرار وارونه" بوده و به جای این که از مفهوم و نظریه آغاز کند، از مهندسی اجتماعی و کاربرد شروع کرده است.به همین دلیل، جامعهشناسی ایران به دلیل فقدان اندیشه نظری،هنوز رابطه خود را به صورت روشنخواهدر شکل انتقادی و خواه به شیوه ایجابی، باحوزههای قدرت و دین معلوم نکرده است. حال آنکه تکوین حوزههای فکری و الگویی در جامعهشناسی ایران منوط به بازاندیشی نقادانه از وضعیت موجود و تعیین چشماندازهای نظری خود در رابطه با وضعیتها یا زمینههای فرهنگی،سیاسی و اقتصادی است.در این راستا، بررسی تحولات اجتماعی و فرهنگی اخیر از قبیل پیدایش مدرنیته در ایران نیز در گسترش مفهومی جامعهشناسی ایران میتواند موثر باشد و پارهای از دستاوردهای مفهومی موجود نیز از تأمل در این مقوله برخاسته است.
وی در ادامه بحث خود، با تأکید بر اینکه عنوان کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران نوعی نگاه و رویکرد میان رشتهای را میطلبد، گفت: انجمن جامعهشناسی ایران ایجاد تعامل بین اندیشمندان علوماجتماعی و فراهم آوردن عرصهای برای گفت و گو بین بین دیدگاههای گوناگون درباب وضعیت مفهومی و نظری جامعه شناسی ایران و شرایط درونی و بیرونی تأثیرگذار بر آن را از جمله مهمترین وظایف خود تلقی کرده و در عین حال، برگزاری این همایش را فرصت دیگری برای تبادل نظر میان کنشگران این علوم میداند. او در این راستا، مهمترین اهداف برگزاری این همایش را دستیابی به اجماع در خصوص ضرورت گسترش ابعاد مفهومی و نظری علوم اجتماعی ایران، گسترش ارتباط گفتمانی در عرصه مباحث مرتبط با توسعه محتوایی علوم اجتماعی ایران، طرح و ارزیابی وضعیت و جایگاه نظری علوم اجتماعی ایران، طرح و ارزیابی دیدگاههای نظری در مورد جامعه ایران در سطح کلان تاریخی و اجتماعی و در قلمرو مطالعات و حوزههای تخصصی و بررسی دیدگاهها و رویکردهای نظری اندیشمندان غیر ایرانی در مورد چیستی جامعه ایران شمرد.
به گفته دکتر قانعیراد، در این همایش که با همکاری پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار خواهد شد، علاوه بر ارائه حدود 25 مقاله از میان مقالات رسیده، سخنرانیها و میزگردهایی نیز با حضور صاحبنظران برگزار خواهند شد. همچنین پیش از همایش اصلی، دو نشست علمی جهت طرح دستاوردهای مفهومی جامعه شناسی ایران برگزار شده و پس از آن نیز یک نشست علمی تکمیلی در پاییز سال 1387 پیش بینی شده است. بدین ترتیب علاوه بر همایش اصلی، سه نشست علمی نیز قبل و بعد از همایش برگزار میشود. در نهایت، علاوه بر کتاب مجموعه مقالات همایش، مطالب پنلها و میزگردها نیز تدوین شده و در دسترس علاقمندان قرار خواهد گرفت.