انجمن جامعه‌شناسی ایران

در تحلیل انسان شناختی، گفت و گو را می توان نوعی "مبادله" به حساب آورد که طرفین آن با حضور فیزیکی و ذهنی در حوزه ای ویژه (حوزه تبادل) وارد کنش متقابل با یکدیگر می شوند. حوزه تبادل خود در میدانی تعاملی از دو حوزه دیگر قرار می گیرد؛ از یک سو، حوزه ممنوعیت ها (تابوها) که هر گونه ورود سامان نایافته و غیر قانونمند در آن سبب ایجاد تنش و تعارض می گردد و این تنش ها که می توانند به بحرانهایی سخت تبدیل شوند خود را به درون حوزه تبادل نیز منتقل می کنند.

موضوع این مقاله بررسی سیر تحول مفهومی گفت و گو و گفت و گوی میان تمدن ها است. مشترکات لفظی و پیشینه تاریخی این دو مقاله مانع از آن نمی شود که الزام ها و اقتضاهایی که موجب طرح جدید آن ها در سطوح مختلف عملی و اجتماعی شده است، مورد توجه قرار نگیرد.

مقاله حاضر مطالعه ای در زمینه جامعه شناسی تاریخی و جامعه شناسی فرهنگی است. هدف اصلی این تحقیق مقایسه دو دوره تحول فرهنگی در شرق و غرب است که به فاصله زمانی حدود هفت قرن از یکدیگر روی داده اند. در شرق در سده سوم و چهارم هجری (مقارن قرن نهم و دهم میلادی)، انقلاب فرهنگی قابل توجهی روی داد که پیشرفتی گسترده در معرفت و تجارب علمی مردم بعضی جوامع شرقی درپی داشت. در تحولی دیگر، مردم اروپای غربی از قرن پانزدهم تا هجدهم میلادی با نوزایی فرهنگی پرنفوذی روبرو بودند که به رنسانس معروف شده است.

ایده گفت و گوی تمدن ها با توجه به اینکه به عنوان یک اصطلاح و مفهوم در افکار عمومی مسبوق به سابقه نبوده است، اهتمام بیشتری را از سوی روزنامه نگاران می طلبد. اما، نکته مهم و اساسی اینجاست که روزنامه نگاران از این ایده چه تصوری دارند؟ فراتر و مهمتر از این پرسش آنکه این روزنامه نگاران از تمدن خود و دیگر تمدنهای موجود چه تصوری دارند؟